راهنمای ناحیه‌ها / شهرستان بابل

معرفی بابل

با ویژگی‌ها، دانستنی‌ها و اطلاعات محلی بابل آشنا شوید.

شهر بابل

شهر بابل

  • 1405/08/10 20:30

بابُل (تلفظⓘ) نامور به شهر بهارنارنج[10] و شهر جهانی تالاب ها[11] مرکز شهرستان بابل می باشد.[12]طبق نظر مورخان و شواهد موجود ، گالش ها و تات ها تنها بازمانده قوم منقرض شده تات پورها یا تپوری ها هستند که در دوران کهن از سوی مورخان یونانی تاتپور یا تپور (Τατπουρίους) به معنی فرزندان تاتها نامیده میشدند. این شهر مرکزی مازندران در دوران زندیان، مرکز ولایت مازندران بود. بابل، مرکز منطقه 1 مخابراتی کشور ایران و مرکز مخابرات استان مازندران[13] می باشد.[14] این شهر به دو منطقه شهری تقسیم می شود.[15] مردم بابل از قومیت طبری هستند[16] که ریشه در قوم تپوری دارند و به زبان مازندرانی و زبان فارسی صحبت می کنند.[17] جمعیت شهرِ بابل در سرشماری سال 1395 برابر با 250٬217 نفر و جمعیت شهرستان بابل 531٬930 نفر بوده است. بابل یکی از شهرهای مهم شمال کشور از جنبه های تجاری، سیاسی، فرهنگی، درمانی، کشاورزی و دانشگاهی است. بابل دارای پیشینه ای قابل توجه می باشد، در گذشته به دلیل تجارت و عبور و مرور تاجران و بازرگانان در این شهر، آن را بارفروش می خواندند. بابل دارای 20 دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی است که مهم ترین دانشگاه این شهر دانشگاه صنعتی نوشیروانی از برترین دانشگاه های ایران در رتبه بندی مؤسسه بین المللی تایمز می باشد.[18] همچنین بابل اولین شهر شمال کشور است که دانشگاه علوم پزشکی سراسری در آن تأسیس شد.[19] این شهر در حد فاصل دریای مازندران و رشته کوه البرز و 178 کیلومتری شمال شرقی تهران (پایتخت ایران)، واقع شده است.

نام شناسی

دلیل نامگذاری بابل

مقالهٔ اصلی: نام بابل

بابل به معنی «جایی که آب فراوان دارد» است. بر اساس پژوهش های به دست آمده، نام «بابُـل» از دو تکواژ «با» و «بُل» تشکیل شده است. در گذشته تکواژ «با»، در لغت به معنی هر چیز مایع و در کاربرد روزانه به معنی «آب» استفاده می شد.[20] کلمه «باران» یعنی «آبی که رانده می شود»، گواه این مطلب است. تکواژ «بُـل» نیز به معنی «فراوان و بسیار» است.[21] در سال 1372 تحقیقاتی در مورد نام شناسی شهرهای باستانی مازندران به چاپ رسید که گویای این مطلب است.[22] در کتاب حدود العالم (372 ه‍.ق) نیز می آید: مامطیر شهرکیست با آب های روان و از وی حصیری خیزد سطبر و سخت نیکو که به تابستان به کار دارند» و در سخن اندر رودها می خوانیم: «و دیگر رودیست کی رود باوُل خوانند، از کوه قارن برود و بر مامطیر بگذرد و اندر دریای خزران افتد. از شواهد چنین برمی آید که از سده 5 و 6 ه‍.ق مامطیر رو به ترقی و توسعه نهاده، چنان که در اوایل سده هفتم بقول یاقوت حموی از جاهای برجسته طبرستان به شمار می آمد. بر اساس روایت های محلی غیرمستند، پس از نفوذ بابی ها در شهر بارفروش در دهه 1260 قمری، در سال 1310 خورشیدی نام «بابل» به این شهر اطلاق شد. با این حال، این ادعا نیازمند تحقیقات بیشتری است و هیچ تأیید رسمی بر ارتباط نام «بابل» با حضور بابی ها در این منطقه وجود ندارد. در مقابل، برخی دیگر از محققان محلی بر این باورند که نامگذاری «بابل» به دلیل اسکان یهودیان اصفهانی در شهر بارفروش بوده است و انتخاب این نام اشاره ای به شهر تاریخی «بابل» (Babel) در عراق دارد. گفته می شود که در زمان انتخاب این نام، یهودیان نفوذ قابل توجهی در این شهر داشته اند. برای درک بهتر نام «بابل» در عراق، باید اشاره کرد که در سال 597 پیش از میلاد، نبوکدنصر دوم، امپراتور بابل، سرزمین یهودیه را تصرف کرد و بسیاری از ساکنان آن را که قادر به کار بودند، به بابل، پایتخت امپراتوری کلدانیان، به اسارت برد. در نتیجه، یهودیه به یکی از ایالات دورافتاده امپراتوری بابل تبدیل شد.

نام های پیشین

نخستین نقشه ای که نام شهر بابل را ذکر کرده، در کتاب «مسالک و الممالک» اصطخری به نگارش قرن چهارم قمری آورده شده. در این نقشه نام شهر به عنوان «مامطیر» میان دو نام «ساریه» و «میله» ذکر شده.

نام این شهر در روزگاران کهن مه میترا بوده است. در زبان های هند و اروپایی قدیم کلمه دیو به معنای خدا می باشد. مازندرانی ها در زمان گسترش آیین زرتشتی از پذیرش این آیین سر باز می زدند. در بخش هایی از مازندران مردم پیرو آیین «دیو یسنا» بودند و در برابر آیین جدید مقاومت می کردند.[23]

در مرآة البُلْدَان در باب وجه تسمیه بارفروش ده آمده است: در قدیم دهی بوده و بارهایی که با کشتی از جاجی ترخان به بندر مشهدسر می آوردند به آن ده حمل نموده و می فروخته اند. لهذا این قریه موسوم به بارفروش ده شده است.[24] منطقه مامطیر در طول قرون متمادی میزبان تمدن های مختلفی بوده و افراد ثروتمند اموال خود را در اعماق زمین های این ناحیه ذخیره می کردند. از اوایل دوره صفویه، استخراج اشیای گران بها از این منطقه رواج یافت و این اشیاء به عنوان «بار» شناخته می شدند. همچنین، فروش این اشیاء در همان محل انجام می گرفت، به همین دلیل این منطقه به نام «بارفروش» معروف شد

تغییر نام بابل و بابلسر

در تاریخ 27 آبان 1310 خورشیدی همزمان با نقشه کشی از شهر بابل، به دستور رضاشاه پهلوی اول، نام این شهر از بارفروش به بابُل تغییر داده شد. 5 سال پس از تغییر نام بابل، در تاریخ 17 بهمن 1315 نام مشهدسر نیز به بابلسر تغییر یافت. نام بابُل و نام بابلسر از نام رودخانهٔ باوُل یا بابُل گرفته شده است که از میان این دو شهر می گذرد. پیش از این تغییر نام، مناطق و روستاهای تاریخی با نام های بابل کنار، بابل پشت، بابلکان، و… وجود داشت.[25]

جغرافیا

آب و هوا

ارتفاع این شهر حدود 2 متر از سطح دریاهای آزاد پایین تر است. شهر بابل بین 36 درجه و 34 دقیقه و 15 ثانیه عرض شمالی و 52 درجه و 44 دقیقه و 20 ثانیه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است و با تهران 5 دقیقه و 15 ثانیه اختلاف ساعت دارد.[26]

بادها

از بادهای مهم و فصلی این منطقه می توان به مواردی اشاره کرد:

سورتوک، از سیبری در زمستان، باد خوش آباد، دره نور، اوزروا، گیل وا، بادسام[27]

رودخانه ها

بابلرود: این رود از رودهای پرآب استان، در شهرستان بابل است که از کوه های سوادکوه سرچشمه می گیرد و شاخه های دیگر این رود شامل رودخانه های سجادرود، کلارود، متالون، کاری، خرون، ازرو، بابلک، اسکلیم، چادرکا و… است. این رود 78 کیلومتر طول دارد که پس از گذر از غرب شهرستان بابل و آبیاری شالیزارهای بابل، در بابلسر به دریای مازندران می ریزد. مصب این رود محل خوبی برای تفریحات آبی است. عمق این رود در قسمت های مرکزی بسیار کم و در هنگام ریختن به دریا بسیار زیاد است.[28]

موقعیت جغرافیایی

شهر بابل در 17 کیلومتری جنوب دریای مازندران و 25 کیلومتری شمال رشته کوه البرز قرار دارد و بابلرود نیز از میان این شهر می گذرد. قرار گرفتن 2 بزرگراه در 30 کیلومتری غربی(هراز 77) و 15 کیلومتری شرقی(فیروزکوه 79) شهر بابل، جایگاه ویژه ای به موقعیت مکانی این شهر داده است. قرار گرفتن این شهر در مرکز مازندران اهمیت موقعیت مکانی این شهر را دو چندان کرده است. شهر توریستی بابلسر و دریای مازندران در شمال این شهر قرار دارند که این نیز از دیگر دلایل اهمیت موقعیت مکانی این شهر است.

جمعیت بابل

جمعیت بابل

  • 1405/08/10 22:00

در سرشماری سال 1395، جمعیت شهر بابل 250٬217 تن (81٬572 خانوار) و جمعیت شهرستان بابل 531٫930 تن اعلام شد.[38]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
1385198٬636—    
1390219٬46710٫5٪+
1395250٬21714٪+
1400262٬0004٫7٪+
1403281٬0007٫3٪+
هرم جمعیتی بابل در سال 1395[39]
مردانسنزنان
297 بالای 85 سال 431
1٬062 80–84 1٬292
2٬256 75–79 2٬656
4٬127 70–74 4٬049
5٬361 65–69 6٬117
7٬359 60–64 7٬588
10٬939 55–59 11٬047
17٬189 50–54 15٬918
21٬506 45–49 22٬102
25٬534 40–44 25٬515
28٬338 35–39 28٬474
27٬510 30–34 27٬806
32٬863 25–29 34٬389
37٬927 20–24 40٬220
32٬694 15–19 36٬206
26٬664 10–14 26٬733
20٬370 5–9 19٬556
20٬069 0–4 19٬033
تندیس میترا در موزه برتانیا

دین

پیش از ورود اسلام به ایران، ساکنان این منطقه پیرو آیین میتراییسم (آیین مهرپرستی) بودند. وجود دو آتشکده بزرگ منطقه، در این شهر سبب نامگذاری این شهر به مه میترا [جایگاه میترا(خدای راستی و مهربانی) بزرگ] شد.[40] آتشِ این آتشکده همیشه در روز و شب برای دید مردم روشن بود. بقایای موجود از این دو آتشکده و وجود محله هایی با نام های خورشیدکلا، روشن آباد، برج بن و … گویای این ادعاست.[41]

پس از ورود اسلام، مردم منطقه بعد از اندکی مقاومت به این آیین روی آوردند. پیش از انقلاب اسلامی ایران، اقلیت مذهبی نسبتاً بزرگی در بابل ساکن بودند که پیرو آیین یهودییت بودند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی کوچ کرده اند.[42]
در حال حاضر بیشتر مردم بابل مسلمان و پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند.

تاریخچه

دوران باستان

موقعیت تپورها در قرن دوم قبل از میلاد، از شرق سپیدرود تا هیرکانیا

استان مازندران پیش از اسلام تپورستان (به پهلوی: ) نامیده می شد که برگرفته از نام قوم تپوری (به یونانی: Τάπυροι) می باشد که پس از اسلام قوم طبری نام گرفتند و سرزمینشان طبرستان نامیده شد.[31][32][33]

به گفته واسیلی بارتلد تپوری ها در قسمت جنوب شرقی ولایت سکونت داشتند و در قید اطاعت هخامنشیان درآمده بودند و آماردها مغلوب اسکندر مقدونی و بعد مغلوب اشکانیان شدند و اشکانیان در قرن دوم ق. م آنها را در حوالی ری سکونت دادند و اراضی سابق آماردها به تصرف تپوری ها درآمد و بطلمیوس در شرح دیلم یعنی قسمت شرقی گیلان در ساحل بحر خزر فقط از تپوری ها نام می برد.[43] به گفته مجتبی مینوی قوم آمارد و قوم تپوری در سرزمین مازندران می زیستند و تپوری ها در ناحیه کوهستانی مازندران و آماردها در ناحیه جلگه ای مازندران سکونت داشتند. در سال 176 ق. م فرهاد اول اشکانی قوم آمارد را به ناحیه خوار کوچاند و تپوری ها تمام ناحیه مازندران را فرو گرفتند و تمام ولایت به اسم ایشان تپورستان نامیده شد.[44] سرزمین لنگا و تنکابن بخشی از سرزمین دو قوم تپوری و آمارد بود.[45]

ویلیام اسمیت در فرهنگ لغت جغرافیای یونان و روم می نویسد: تپورها قومی بودند که محل سکونت آنها در دوره های مختلف تاریخ به نظر می رسد در امتداد فضای وسیعی از کشور از ارمنستان به سمت شرق تا آمودریا گسترش یافته بود. استرابون آنها را در کنار دروازه های کاسپین و ری، در پارت و بین دربیک و هیرکانی و همراه با آماردی ها و سایر مردم در امتداد سواحل جنوبی دریای مازندران قرار می دهد که آخرین دیدگاه یعنی سکونت در امتداد سواحل جنوبی دریای مازندران مطابق نظر کوینت کورس و دیونیسوس و پلینی هم می باشد. بطلمیوس در جایی آنها را در زمره اقوام سرزمین ماد به حساب می آورد و در جایی دیگر آنها را به مارگیانا نسبت می دهد. تپوری هایی که در پلینی و کوینت کورس به آنها اشاره می کند شکی در آن نیست که ناحیه کنونی طبرستان نام خود را از آنها گرفته است. آلیان توصیف عجیبی از تپوری هایی که در ماد زندگی می کردند ارائه می دهد.[46]

بابل در متون تاریخی

نخستین مورخانی که از مامطیر یاد کرده اند ابن رسته و ابن فقیه (290 ه‍.ق) می باشند. همچنین نویسندگانی مثل اصطخری (340 ه‍.ق) به صورت ممطیر و مامطیر ابن حوقل (376 ه‍.ق) به صورت مامطیر از این شهر نام برده اند.

در کتاب حدود العالم (372 ه‍.ق) نیز می آید: مامطیر شهرکیست با آب های روان و از وی حصیری خیزد سطبر و سخت نیکو که به تابستان به کار دارند» و در سخن اندر رودها می خوانیم: «و دیگر رودیست کی رود باوُل خوانند، از کوه قارن برود و بر مامطیر بگذرد و اندر دریای خزران افتد. از شواهد چنین برمی آید که از سده 5 و 6 ه‍.ق مامطیر رو به ترقی و توسعه نهاده، چنان که در اوایل سده هفتم بقول یاقوت حموی از جاهای برجسته طبرستان به شمار می آمد. مقدسی (375 ه‍.ق) مامطیر را شهری از قصبه آمل می شمارد و مامطیر و ممطیر را دو شهر جداگانه می پندارند.

دایل نامگذاری مامطیر

ابن اسفندیار دربارهٔ بنای مامطیر و نام آن می آورد: چون امام حسن ابن علی در زمان خلافت عمر به مامطیر رسید و مالک اشتر نخعی و سپاه عرب با او بودند آن موضع که مامطیر است به چشم امام حسن ابن علی دلگشای و نزه آمد، آبگیرها و مرغان و شکوفه ها و ارتفاع بقعه و نزدیک به ساحل دریا دید گفت: بقعه طیبه ماء و طیر، از آن تاریخ مختصر عمارتی پدید آمد تا به عهد محمدابن خالد که والی ولایت بود، بازار فرو نهاد و بیشتر عمارت فرمود در سنه ستین و مایه مازیار بن قارن مسجد جامع بنیاد نهاد و شهر گردانید.
ولی اولیاءاله آملی می آورد: در عهد خلافت اصحاب از قبل خلفای راشدین، هیچ کس، تخصیص به تبرستان نیامد و آنچه در تاریخ تبرستان مسطور است که در ایام خلافت عمربن الخطاب امام ابومحمدالحسن علی، و عبداله ابن عمر، و مالک بن حارث الاشتر و قسیم بن العباس به تبرستان آمده اند به حقیقت اصلی ندارد. در این باره اختلاف نظر زیادی وجود دارد. از جمله آنکه عده ای فتح طبرستان را در زمان عثمان می دانند نه به عهد خلافت عمر؛ و عده ای از مورخان نیز حضور امام حسن را در فتح طبرستان صریحاً نفی کرده اند و عده ای دیگر به حضور آن حضرت در فتح طبرستان اشاره ای نمی کنند. اما براساس مدارک به دست آمده نام مامطیر در یک واقعه تاریخی مربوط به سال (250 ه‍.ق) هنگام قیام حسن بن زید علوی (داعی کبیر) ضد حکمران عرب طبرستان آمده است.

وجه تسمیه مامیترا

بعضی از متاخران از دو کلمه (ممطیر) و (مه میترا) چنین نتیجه گرفته اند که: شهر بابل امروزی شهری بود پاک و مقدس، در نزدیکی های دریا و برای جای داشتن (میترای بزرگ) یا (آتشکدهٔ میتر)، بومیان آن را (مه میترا) یا جایگاه میترای بزرگ می نامیدند. از سال (250 ه‍.ق) به بعد نام مامطیر در اغلب حوادث طبرستان عنوان می شود که در قرن پنجم و ششم، مامطیر رو به وسعت و آبادانی می رود به طوری که در اوایل قرن هفتم به روایت یاقوت حموی از نقاط معتبر طبرستان به شمار می آید.

موقعیت مامطیر در طبرستان

موزه بابل

از مامطیر به عنوان یکی از شهرها و نواحی طبرستان یاد شده است.

ابن رسته[47] مورخ قرن سوم، طبرستان از جانب مشرق به گرگان و قومس و از طرف مغرب به دیلم و از طرف شمال به دریا و از طرف جنوب به به بعضی از نواحی قومس و ری محدود می شود. به گفته ابن رسته مراکز و بخش های طبرستان چهارده تا است و خورهٔ آمل که کرسی و مرکز آن ناحیت است و شهرهایش عبارتند از: ساری و مامطیر و تُرنجه و روُبست و میله و مرارکدیه (کدح) و مِهروان و طَمیس و تَمار و ناتل و شالوس (چالوس) و رویان و کلار.[48] اصطخری می نویسد: آمل، ناتل، سالوس (چالوس)، کلار، رویان، میله، برجی، چشمهٔ الهم، ممطیر، ساری، مهروان، لمراسک و تمیشه در شمار طبرستان است.[49] ابن حوقل در وصف طبرستان می نویسد: بزرگ ترین شهر طبرستان شهر آمل و در زمان ما حاکم نشین آنجاست. از پلور تا آمل یک منزل است و از آمل به شهر میله دو فرسخ و از میله تا تریجی دو فرسخ و از تریجی به ساری یک منزل و از ساری تا استرآباد چهار منزل و از استرآباد تا گرگان دو منزل راه است و از آمل تا ناتل یک منزل و از ناتل تا چالوس یک منزل و به سمت دریا تا عین الهم یک منزل است. ابن حوقل می نویسد: شهرهای آمل، شالوس (چالوس)، کلار، رویان، میله، تریجی، عین الهم، مامطیر، ساریه و طمیسه جز ولایت طبرستان است.[50] مقدسی نیز در احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم «جرجان، طبرستان، دیلمان و جیلان» را در اقلیم پنجم عالم معرفی کرده است.[51] مقدسی همچنین طبرستان را دارای کوه های بسیار و باران فراوان، وصف کرده و آمل را مرکز طبرستان و چالوس، مامَطیر، تُرنجَه، ساریه، تمیشه و… را از شهرهای طبرستان دانسته است.[52][53] به نقل از حدود العالم تمیشه، لمراسک، ساری، مامطیر، تریجی، میله، آمل، الهم، ناتل، رودان، چالوس و کلار در شمار طبرستان هستند. به گزارش مؤلف حدود العالم ناتل، رودان، چالوس و کلار شهرک هایی اند اندر کوه و شکستگی ها و این ناحیتی است هم از طبرستان و لکن پادشاهی دیگر است و پادشاه آن استندار خوانند.[54][55] ابوالقاسم بن احمد جیهانی در کتاب اشکال العالم می نویسد: از شهرهای طبرستان: آمل، ناتل، سالوس (چالوس)، کلارودان، عین الهم، مامطیر، ساری، تمیشه، استرآباد، جرجان، آبسکون و دهستان است. راه آمل به دیلم، آمل تا ناتل از آنجا تا سالوس و از آنجا تا کلار و از آنجا تا دیلم است.[56] رابینو می نویسد: وسعت دیلم تا بیش از یک منزلی مغرب ناحیه کلار طبرستان نبوده است.[57] حمزه اصفهانی مورخ قرن سوم در کتاب سنی ملوک الارض و الانبیا می نویسد: طبرستان دارای کوره های بسیار بود که یکی از آنها سرزمین دیلم است و ایرانیان دیلمیان را اکراد طبرستان می نامیدند چنان که عربان مردم عراق را اکراد سورستان می خواندند.[58] ابن اسفندیار طبرستان را از شرق تا غرب، محدود به دینارجاری تا ملاط دانسته، که معادل تقریبی جرجان و رودسر کنونی هستند.[59] ابن اسفندیار در کتاب تاریخ طبرستان از شهرهای طبرستان که دارای جامع و مصلی بودند چنین نام می برد: به هامون آمل، ساری، مامطیر، رودبست، تریجه، میله، مهروان، اهلم، پای دشت، ناتل، کنو، شالوس (چالوس)، بیخوری، لمراسک، طمیش و به کوهستان کلار، رویان، نمار، کجویه، ویمه، شلنبه، وفاد، الجمه، شارمام، لارجان، امیدوارکوه، پریم و هزارگری.[56] ظهیرالدین مرعشی در کتاب تاریخ طبرستان و رویان و مازندران می نویسد: حد طبرستان از طرف شرقی دیناره جاری و از طرف غربی ملاط که آن قریه شهر هوسم که اکنون به فرضه روده سر اشتهارد دارد. حد مازندران از طرف شرقی بیشه انجدان می باشد و از طرف غربی ملاط می باشد. حد گرگان حالیا که به استرآباد مشهور است و اصلاً دهستان می گفتند شرقی دیناره جاری است که حد شرقی تمام طبرستان است و غربی انجدان که حد شرقی مازندران است. به گفتهٔ ظهیرالدین مرعشی مازندران بخشی از طبرستان است و سرزمین طبرستان، گرگان و مازندران هر دو را در بر می گرفت.[60]

تیموریان

جوزفا باربارو دربارهٔ اوضاع مازندران و بارفروش ده در زمان تیموریان می آورد: مردم مازندران جنگجوترین مردم ایران به شمار می رفتند و تا مدتی نسبتاً مدید در برابر نیروی تیمور پایداری کردند شهرهای عمده آن عبارتست از ساری مرکز مازندران، بارفروش ـ بابل امروزی _که بیش از یکصد هزار تن جمعیت دارد و بارفروشده به عنون یک مرکز تجاری در زمان حکومت شاه عباس اول صفوی که مادرش از مرعشیان تبرستان بود، توسعه یافت.
غلامحسین افضل الملک که در سال نهم جمادی الاخر هزار و سیصد و بیست و دو از بارفروش دیدن می کند، دربارهٔ بنای این شهر می آورد: سابقاً اینجا ده بوده و در جزء جمع دفتری (بارفروش ده) نام اینجا بوده است. در عهد خاقان مغفور فتحعلی شاه قاجار آنجا را بنای شهر گذاشته اند و معابر صحیحه در آن قرار داده اند. تقریباً نود سال است که اینجا را ساخته اند. آنچه از منابع متعدد برمی آید نام بارفروش ده تا اواخر دوران صفویه به این منطقه اطلاق می گشت.

زندیه

نقشه قدیم مازندران 1814 میلادی

در زمان زندیه و هنگام نقل فعالیت های آقا محمد حسن خان آغامحمدخان قاجار ذکر بارفروش بسیار به میان می آید و جالب توجه آنکه کلمهٔ ده از آخر آن برداشته شده است. گ. ملگونف، سیاح معروف که در سال های 1858 و 1860 میلادی از سواحل دریای خزر دیدن می کند می آورد: بابل پیش از انقلاب 1917 م‍ روسیه، یکی از مراکز بازرگانی مهم شمال کشور و محل واردات امتعهٔ خارجی و همچنین مرکز خرید محصولات طبیعی و مصنوعی قرای و قصبه های عمدهٔ مازندران محسوب می گردید و به همین لحاظ بارفروش نامیده شده بود. بعضی محققان را اعتقاد بر آنست که: از سدهٔ هشتم ه‍.ق یعنی از حکومت میرقوام الدین مرعشی، بارفروش دیه و از سدهٔ سیزدهم یعنی از زمان پادشاهی فتحعلی شاه قاجار بارفروش خوانده شده است.
حوادث سیاسی اواخر عهد زندیه نقطه عطفی در تاریخ بارفروش محسوب می شود. از سال 1165 ه‍. ق‍ که محمدحسن خان شکست سختی به سپاه کریم خان زند وارد آورد آهنگ مازندران کرد، از آن سال سرتاسر مازندران تحت سیطرهٔ محمدحسن خان درآمد. محمدحسن خان تا سال 1172 بر مازندران حکمرانی کرد. اما در پانزدهم جمادی الثانی 1172 جنگی بین وی و شیخعلی خان زند درگرفت با حمله شیخعلی خان محمدحسن خان عقب نشینی را ترجیح داد و از راه شاه عباسی به سوی استرآباد فرار کرد اما سبزعلی کرد و محمدعلی آقا جاردولو ـ یا به قولی رستم بیگ کرد مدانلو ـ سر وی را بردیدند و برای کریم خان به تهران فرستادند. از آن زمان به بعد بارفروش مورد توجه زندیان قرار گرفت تا وقتی که زندیه آن ایالت را فتح و پایتخت را به بارفروش منتقل کردند. موقعی که در سال 1771 م‍. سیاح معروف گملن از این حدود مازندران عبور می کرد ذکر می کند: پایتخت چنان که گفته شده به باروفروش انتقال یافته بود.
پس از بازگشت علی محمدخان زند در سال 1190 ه‍.ق به شیراز حسینقلی خان مجدداً پرچم خودسری برافراشت و صبحگاهی به طور پنهانی با سرعت هرچه تمامتر خود را به بارفروش مقر مهدی خان دادو رساند. حمله غافلگیرانه حسینقلی خان به بارفروش، مقر حکومت مهدی خان دادو» و برچیدن بساط حکومت وی، عصبانیت کریم خان را سبب شد، پس زکی خان را در سال 1190 ه‍.ق روانه مازندران کرد.

قاجاریه

برج دیدبانی کاخ بابل، متعلق به دوره پادشاهی رضاشاه اول

مرگ کریم خان زند در سال 1193 ه‍.ق فرصتی پیش آورد تا آقامحمدخان پسر بزرگ محمدحسن خان قاجار که شانزده سال به عنوان گروگان نزد وی به سر می برد بتواند فرار کند آقامحمدخان در 28 ذیقعده 1294 در بارفروش به انتظام امور پرداخت. اما رضاقلیخان قاجار به همدستی لاریجانی ها در ذیحجه 1195 ه‍.ق به بارفروش آمده و مقر آغامحمدخان قاجار را محاصره کردند؛ و آغامحمدخان را به اسارت درآوردند؛ ولی دوستداران آغامحمدخان در بندپی به بهانه مراقبت سخت تر از او، وی را به بندپی بردند. از سویی مرتضی قلیخان و مهدیقلیخان قاجار و مصطفی قلیخان قاجار پس از شنیدن خبر محاصرهٔ برادر بزرگ خود را به بارفروش رساندند و رضاقلیخان را برآن داشتند که خان ابدال خان را به جنگ ایشان بفرستد، اما شکست خورده و اسیر شد. دوستان آقا محمدخان پس از این ماجرا وی را با دویست تفنگچی به بارفروش بردند. آقامحمدخان تا صفر سال 1197 از دست برادران که علیه او دست به آشوب زده بودند آسوده شد و به استرآباد و پس از مدتی توقف در آنجا در 23 ربیع الاول 1197 ه‍.ق به ساری بازگشت. همین که آغا محمدخان قاجار اساس حکومتش را در مازندران استحکام بخشید باز مرکز را بساری انتقال داد. گرچه تا اواخر دورهٔ قاجاریه ساری حاکم نشین مازندران بود اما به سبب وجود ادارات مالیه، اوقاف، تطمیه، کارگزاری، فایده های عامه و دربارفروش، این شهر اهمیت بسزایی در امور مازندران داشت.
در سال 1214 ه‍.ق فتحعلی شاه بعد از کشمکش با مدعیان قدرت، پسر یازده ساله خود محمدقلی میرزا را به حکومت مازندران منصوب کرد. در این زمان سپاهیان مازندرانی که به پیشنهاد قائم مقام جانباز خواندند در جنگ اول ایران و روس که در 1218 ه‍.ق/ 1812 م درگرفت شرکت داشتند. پادشاهی محمدشاه، فظعلی خان قراباغی 1251–1252 ه‍.ق به حکومت مازندران گمارده شد. از کتیبه ای در مسجد جامع بارفروش دانسته می شود که فظعلی خان به دستور محمدشاه، در سال 1251 ه‍.ق مالیات نانواها را ملغی کرده بود.

بابل و فرقه بابیه

از وقایع مهم بارفروش در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه (1264–1313) واقعه قلعهٔ شیخ طبرسی و فتنه بابی ها می باشد. پیروان سیدباب در هر ولایتی بنیاد ظهور و خروج نهادند و قصور خلافت و بروج نیابت خود را بزور بر کیوان عروج دادند. از شاهرود روی ببارفروش نهادند ـ در آن زمان مازندران حاکم نداشت و تنها شهر مازندران که وابستگی قومی و طایفه ای در آن دیده نمی شد بارفروش بود و ملامحمدعلی قدوس خود اهل بارفروش بوده است ـ و در خارج شهر و حوالی بحر ارم که معروف است بسبزمیدان رحل اقامت فروگرفتند. سخنان آنطایفه را بجناب سعیدالعما بردند و بدیشان پاسخهای سخت آوردند و این طایفه به طریقه ارباب خروج با اسلحه در شهر و بازار آمد و شد گرفتند جناب سعید العلما و علمای مازندران اجتماع این طایفه غریبه را در آنولایت صلاح ندانستند و برخروج امر کردند. نقار و غبار در میانه پدید آمد سخنان نرم بدرشت کشید و ضرب زبان بزخم مشت انجامید عباسقلی خان سرتیپ لاریجانی بنامه سعیدالعما از این کارآگاه گشته تا ایشانرا از بارفروش بار بر خر نهاده دجال وار روانه دیار بوار نماید کار بنزاع و دفاع انجامید دوازده کس از بابیه مقتول شدند و چند تن از اینان زخمدار گشتند ملاحسین ـ بشرویه ای ـ و حاجی محمد علی مازندرانی که رؤسای آن گروه بودند مستدعی شدند که بجانب عراق روند سردار لاریجانی مضایقتی نکرد و برایشان سخت نگرفت از علی آباد ـ قائمشهر کنونی ـ بگذرانیده بعراق روانه سازد و ایشان کوچ دادند و روی براه نهادند چون بعلی آباد رسیدند خسرونامی قادی کلائی از قوای علی آباد بطمع اموال ایشان افتاده با جمعیتی دنبال آن کاروان گرفت و به اسم همراهی و محافظت رشوتی خواست آنان نیز مضایقه نکردند ولی طمع خسروگدا. طبع از کرم و درم آنان افزوده بود. ایشانرا از گذشتن منع کرد و بدان اموال امر نمود و دو تن از همراهان ملاحسین کشته شدند و قریب به غروب بمقبرهٔ شیخ طبرسی رسیدند متحیر ماندند از خسرو بیک و همراهان او نیز سخت خایف و مضطر شدند و خسرو اسب سواری ملاحسین را گرفتن خواست و در شمشیر او نیز طمع کرد ملاحسین بشرویه ـ بشرویه ای ـ تیغی بر خسرو راند که بخون غلطید و جمعی از موافقانش را نیز بکشت و معدودی فرار کردند. ملاحسین که دید کار به اینجا کشیده شد از رفتن به عراق پشیمان شد و در محوطه مقبره مرقد شیخ طبرسی متحصن شد. بشروئی وقتی بآنجا آمد؛ وضعیت آن محل را چنین مناسب دید که آنجا را مرکز جنگ هولناک خود قرار دهد. پس شروع بساختن پناهگاه و کمینگاه ها و بلند ساختن برج ها و دیوارها کرد چون از ساختن قلعه و استحکامات فارغ شد شروع به جمع آوری اسلحه کردند، تکمیل مهمات، تمرین بابیان به طرز استعمال اسلحهٔ آتشی و شمشیر زدن و تهیه مهمات و ذخایر جنگی کرد پس پیروانش را به چند دسته تقسیم نمود و آن ها را به دهات و شهرهای اطراف فرستاد تا بقدر کفایت یکماه یا زیادتر گوسفند و خواربار و علوفه حیوانات خریداری نمایند وگرنه با غارت و چپاول تهیه سازند. آن ها این عملیات را در زمان کمی انجام دادند. آنگاه نواب و دعات خویش را باطراف فرستاد تا مردم را بسوی باب دعوت کنند. چون خبر جماعت بابیه در شیخ طبرسی و دراز دستی ایشان در نهب و غارت اطراف مازندران گوشزد شاهنشان ایران ـ ناصرالدین شاه ـ گشت، فرمان داد که بزرگان مازندران لشکر آماده کرده بر ایشان بتازند و جهان را از وجود آن جماعت بپردازند اول آقا عبدالله برادر حاجی مصطفی خان هزار جریبی دویست نفر از مردم هزار جریب را منتخب ساخته با تفنگچی سورتی به ساری آمد و در آن جا میرزا آقا نیز از افاغنهٔ ساکن ساری و سوادکوه و ترک جمعیتی فراهم کرده به اتفاق تا علی آباد رفتند و از مردم علی آباد جماعتی نیز امداد ایشان کردند. جماعت بابیه بر آقاعبدالله بتاختند و مبارزتی سخت دست داده در آن نزاع سی نفر از تفنگچیان آقا عبدالله مقتول گشتند و باقی منهزم شدند ملاحسین بی ترس و بیم خود را به آقا عبدالله رسانیده و او را با تیغ دو نیمه کرد اول بار تفنگچیان را طعمهٔ شمشیر ساختند. پس به کار اهل قریه پرداختند و اناثأ و ذکورأ و صغارأ و کبارأ تمامی را با شمشیر و خنجر پاره پاره کردند. پس از آن آتش بدان قریه زدند و اموال و اثقال ایشان را غارت کردند چون خبر قتل آقا عبدالله و غارت افرا معرض شاهنشاه افتاد، شاهزاده مهدیقلی میرزا را به قلع آن ها مأمور ساخت ملاحسین و حاجی محمدعلی از حالت آن لشکر آگهی یافتند بابیهٔ از جان گذشته به عزم شبیخون طریق واسکس پیش گرفتند آتش در آن سرای انداخته تمامت آن عمارت با بهاربندی که یک طرف آن بود و عمارت حسینیه که در جنب آن بوده با جماعتی که در آن جاها مسکن داشتند، یکسره بسوختند و بعضی را هم کشتند و جسد ایشان را در آتش افکندند و جماعتی از تفنگچیان اشرف، در کنار لشکرگاه سنگری ساخته بودند گلوله بر سینهٔ ملاحسین آمده پس جسد او را در زیر دیوار مرقد شیخ طبرسی، با جامه و شمشیر به خاک سپردند چون مدت محاصرهٔ قلعه شیخ طبرسی وجلادت جماعت بابیه به چهار ماه کشید، شاهنشاه به اهل مازندران خشم فرموده، سلیمان خان افشار را فرمان داد تا با لشکر ی خونخوار به جانب مازندران روان شود پس از این واقعه، دیگر در قلعهٔ شیخ طبرسی برگ درخت و علف زمین و استخوان و چرم تمام شد و راه فرار مسدود گشت، ناچار جماعت بابیه زنهار طلبیدند سعیدالعلما و دیگر اهالی بر قتل حاجی محمدعلی و بزرگان بابیه فتوی دادند و گفتند بازگشت ایشان در شریعت مقبول نباشد و تمام را در سبزه میدان بارفروش مقتول ساختند. در این فتنه از جماعت بابیه هزار و پانصد نفر به معرض تلف درآدمدند.

اردوگاه ناصرالدین شاه قاجار در سبزه میدان بارفروش سابق

بین سال های (1267–1271 ه‍.ق) دو کارخانه شکر و قند در شهرهای ساری و بارفروش به سعی مصطفی قلی میرزا حاکم مازندران و ابتکارات صدراعظم معروف آن دوره ـ میرزاتقی خان امیرکبیرـ بنا شد و به اهمیت تجاری و بازرگانی شهرهای ساری و بارفروش افروده شد و بر اثر تجارت و بازرگانی فوق العاده بارفروش دولت روسیه بر اثر نفوذی که پس از عهدنامه ترکمانچای در ایران به دست آورده بود. یک نفر نماینده تجاری به نام آگنط ـ آگنت ـ در بارفروش داشت. در بیستم ربیع الاول 1273 هجری قمری میرزا اسدالله وزیر برای سرکشی کارخانه شکرریزی دولتی به بارفروش آمد و در آنجا خبر فتح هرات توسط سپاهیان ایرانی به او رسید به همین مناسبت به دستور او و به اهتمام حاکم بارفروش ـ میرزا شفیع ـ شهر را چراغانی کردند و خود وی در مسجد جامع بارفروش حاضر شده و مژده این پیروزی را به مردم داد. میرزا شفیع به پاس کوشش هایی که در این باره انجام داد از طرف حاکم مازندران به یک «طاقه شال ترمه» مفتخر گردید. مسعود میرزا ظل السلطان، که روزگاری والی مازندران بود در سال 1278 ه‍.ق دربارهٔ بارفروش می آورد: شهر دوم مازندران بارفروش است. این اسمی است با مسمی در اینجا رد و بدل و خرید و فروش می شود. در این شهر، از داغستانی و لزجی و اهل آذربایجان و عراقی و ارمنی و ترکمان و غیره و غیره، همه گروهی هستند، یک کمپانی روس هم هست برای ترویج تجارت و تربیت مردم تازه. در سال 1292 ه‍.ق به دستور ناصرالدین شاه را ه مستحکم بارفروش و ساری و راه کالسکه رو با پل های مستحکم بین آمل و بارفروش ساخته شد؛ و علیرضاخان عضدالملک در مدت حکمرانی خود در زمان غلامعلی خان نظام السلطان نوری 1326 ه‍.ق حاکم مازندران، برای تشکیل انجمن ولایتی، از مجلس شورای ملی که به وی تلگراف شد

بابل در زمان مشروطیت

مخبر انجمن ـ آقا حسن بادکوبه ای ـ بود که یادداشت های مهم روز را برای روزنامه «حبل المتین» می فرستاد. اعضای انجمن به دستور تلگرافی مجلس شورای ملی، آقایان مفتخرالممالک ـ شهریارپوری ـ و حاج ابراهیم ماهوت فروش را به سمت نمایندگی انتخاب و به تهران فرستادند. مخالفان برای کشتن علامه و معین التجار پافشاری می کردند. ـ و ـ آنان هم مجبور شدند خود را مخفی کنند. حسین لطیفی، حاجی کسروی و شعبان کوچک سرایی و چند نفر دیگر مأمور قتل علامه بودند. منزل علامه در محله آستانه در کوچه بن بستی بود، چند نفر هم مسلح، حفاظت از آن را به عهده داشتند. در یکی از شب ها آن ها حمله کردند، نگهبانان منزل متواری و ترورسیتها از پشت بام وارد خانه می شوند. در خانه بین محافظین جان علامه و تروریستها تیراندازی می شود، همسر مرحوم علامه از این موقعیت استفاده و نردبانی آماده می کند که علامه از گذرگاه ویژه ای به خانه یکی از همسایگان برود، همینکه علامه به آخرین پله نردبان می رسد، پایه نردبان می لغزد و علامه به زمین می افتد و دچار شکستگی فک و سر و بالاخره خون ریزی مغزی می شود و به فاصله یکی دو روز بعد درمی گذرد. در تشیع جنازه اش جز چند نفر از مشروطه خواهان کسی شرکت نمی کند. بعد از این که کار مشروطه خواهان در تهران تا حدودی ضعیف شد و شاه بر ملت غلبه نمود، از مازندران به کلی اسم مشروطه برداشته شد؛ و در بارفروش هم «ملامحمدجان علامه» و معین التجار مشروطه خواه به سال 1288 ش/ 1330 ه‍.ق با توطئه مستبدین محلی به اسامی حاجی کسروی و حسین لطیفی و علیقلی گومیج و حسین نامی کشته شدند. در همین سال «خبر رسید که چند نفر از مجاهدین قفقازی به ریاست «پانوف» ـ پانف ـ نام بلغاری، از دریا با کشتی بخاری به بندر مشهدسر ـ بابلسر امروزی ـ سربرآمده، گمروک خانه و تیلگرافخانه را ضبط کرده، در گمروک خانه هرچه نقده بود گرفته، از طرف خودشان در گمروک آدم گذاشتهٔ بارفروش می آیند. پسر اسماعیل خان سوادگوهر با چند سوار جلوتر رفته در بارفروش در کاروان سرایی منزل داشت. مجاهدین رفته خواستند او را بکشند، ممکن نشده، آن ها خبر شده، سر دروازهٔ کاروان سرا را سنگر کرده دعوا و تیراندازی کردند. بعد از صرف تیر و تفنگ زیاد، پانوف زخمی شده برگشته به منزل شاه زاده اعظام السلطنه ـ و بعد با کمک مشروطه خواهان محلی به بندر گز روانه شدند، ورود آزادی خواهان به سرکردگی پانف از بندرگز به گرگان مورد استقبال مردم به رهبری شیخ محمدحسین روحانی مشروطه خواه قرار گرفت. در همان سال مردم بارفروش علیه یهودیان این شهر شوریدند و چهارده تن از یهودیان را کشتند.

بابل در زمان متفقین

در شهریور 1320 خورشیدی قوای شوروی و انگلستان و به دنبال آن ارتش آمریکا از شمال و جنوب وارد ایران شد. در نتیجه دستگاه پادشاهی رضاخان فرو ریخت. مازندران مانند سایر استان های شمالی ایران به وسیله قوای شوروی اشغال شد ـ شهر بابل که مرکز اداری و قضایی مازندران غربی بود بتصرف سربازان روسی درآمد، قصر شاه، باغ وزیر جنگ، ـ یا باغ شاهنشاهی ـ از سه راه فرهنگ تا چهار راه فرهنگ و از سبزه میدان تا اول مخابرات و خیابان مدرس فعلی باغ های داداشپوری و اسدالله خانی و سایر ساختمان های مهم شهر و اطراف آن به وسیلهٔ قوای شوروی اشغال و پایگاه نظامی شد. در آنزمان قویترین سازمان سیاسی ایران، حزب توده بود که این حزب در پیروی سیاست شوروی تلاش می کرد و شهرستان بابل از مراکز مهم حزب توده بوده است که وضعیت و سیاست فعال و تشکیلات وسیع و جا افتاده ای را دربرداشت و مبارزه علیه حزب مزبور در شهر بابل و دهستان های کوهستانی اطراف آن به ویژه در دامنهٔ کوه های بندپی وضع تدافعی بخود گرفته بود. در هشتم شهریور 1324 مصادف با بیست و یکم ماه رمضان وقایع زد و خورد حزب توده با جمعیتهای مخالف در شهر بابل که در پناه سربازان روسی انجام شده و عده ای از محترمین و مجاهدین بابل بازداشت شدند؛ ولی به تدریج ملی شدن نفت در سراسر ایران در سرلوحه کارهای سیاسی کشور قرار گرفت. در 28 تیرماه 1329 لایحه قرار داد الحاقی نفت گس- گلشاییان از سوی دولت ساعد به مجلس داده شد در استان های کشور از جمله در مازندران و شهرهای آن به ویژه در شهر بابل روحانیونی به جمعیت ایرانی هواداران صلح پیوستند و اعلامیه ها و بیانیه هایی را امضا و منتشر کردند.

بابل در مرکزیت مازندران

خوالی میدان بهمن در زمان پهلوی

در سفرنامه تحف بخارا در این باره آمده: حکومت به اهالی ساری و بارفروش حکم مجلس شورا را ابلاغ نمود. اهالی ساری به واسطهٔ نفاق و بی اطلاعی خود غفلت کردند، والی اهالی بارفروش، چون نسبت به اهالی ساری اندک جهان دیده ـ ترـ و باهوش و صاحب ثروت و عدهٔ نفوسشان هم زیاد بود، فوراً انجمن نظارت تشکیل داده، به تصویب حکومت، شش وکیل جهت انجمن ولایتی و دو مبعوث، جهت پارلمان طهران انتخاب کرده، وکلای طهران را روانه نمودند. انجمن ولایتی ایشان هم مفتوح شد. اهالی ساری بعد از شنیدن این خبر هشیار شده، مدعی شدند که مرکز حکومت نشین ساری است، سایر شهرهای مازندران باید تابع ساری باشند. بارفروش ابداً حق وکیل فرستادن به طهران را ندارد، با وکیل خود را به ساری فرستاده، در بارفروش انجمن بلدی بگشایند. انجمن ولایتی در ساری که مرکز است باید منعقد باشد. بعد از قیل و قال کشال، اهالی ساری هم در منزل شیخ علی اکبرنام، یکی از ملای پیش نماز، به معیت شیخ غلامعلی پیش نماز انجمنی تشکیل داده، بدون تعیین نظار و وکلای ستهٔ ولایتی، دو نفر مبعوث به اکثریت آرا انتخاب کرده، به طهران روانه نمودند؛ ولی وکیل های ساری را در پالمان قبول نکرده وکلای بارفروش، پذیرفته شدند و تیلگرافی هم از مجلس شورای ملی به نظام السلطان، حکومت ـ حاکم ـ مازندران، رسید که انجمن ولایتی به واسطهٔ اهمیت داشتنش باید در بارفروش منعقد بوده، انجمن ساری بلدی باشد. بارفروش هم اگرچه انجمن رسمی داشتند، ولی ترتیب درستی نداشته، تمام اختیارات در دست علامه ـ ملامحمد جان علامه ـ نام ملای پیش نمازی بود.

فرهنگ و هنر

مطبوعات

بابل در زمینه مطبوعات سابقهٔ درخشانی داشت[61][62][63] اما اکنون تنها نشریه های «بابل نامه»[64] (هفته نامه خبری)، «آوای مازندران» (هفته نامه خبری)، «دریاسر» (هفته نامه خبری) و «چشمه توسعه»[65] (ماهنامه فرهنگی اقتصادی) بر جای مانده است. همچنین بابلی های مقیم تهران نیز خبرنامه ای فرهنگی و هنری به اسم «بارفروش» را منتشر می کنند که البته مطالبش منحصر به بابل نیست و با هنرمندان و ادیبان استان مازندران مصاحبه می کند.

سینما و تئاتر

سینما را در مازندران با بابل می شناسند چرا که اولین سینمای شمال کشور در سال 1307 در بابل ساخته شد[66] و پس از آن نیز سینماهای دیگری در بابل ساخته شد و تا مدت ها، هیچ شهری در مازندران سینما نداشت. از کل سینماهایی که در بابل تأسیس شد در حال حاضر 4 سالن وجود دارد که 2 سالن سینمای استقلال (داریوش) و ارشاد (پاسارگاد) به ترتیب در سال های 79 و 81 تعطیل شدند و سالن سینما انقلاب (مهر) نیز با انجام بازسازی پس از تعطیلی چند ساله، به عنوان یکی از سینماهای ممتاز کشور کار خود را چند سالی پی گرفت اما در سال 93 تخریب شده و با تغییر کاربری در حال تبدیل به مجتمع تجاری است. سینما استقلال (داریوش) نیز در سال 94 تخریب شده و با تغییر کاربردی در حال تبدیل شدن به پارکینگ است. در بابل با سابقه درخشان سینماداری، اکنون تنها سینمای فعال، سینما آزادی (شهر فرنگ) می باشد که با بازسازی در سال های پیش، به کار خود ادامه می دهد. در زیر تاریخچه سینماهای بابل ذکر شده است:[67]

نام سینماسال تأسیسوضعیتدرجه ارزشیابیگنجایشتلفنآدرس
1342| ویران | ممتاز | 417[68]| یک | خیابان یوسف پوری
1352| باز | ممتاز[69] | 550| 3234822–0111| خیابان مدرس
1381| فعال| ممتاز| 350| 2197716–0111| بلوار نوشیروانی
1381| فعال| ممتاز| 250| 2197716–0111| بلوار نوشیروانی
1332| تعطیل| مطلوب| 400| -| خیابان مدرس
1340| تعطیل| مطلوب| 400| -| میدان 17 شهریور
1307| تعطیل| -| -| -| -
1308| تعطیل| -| -| -| -
1315| تعطیل| -| -| -| -
1317| تعطیل| -| -| -| -

مجتمع فرهنگی سینمایی، مجهزترین مجتمع فرهنگی سینمایی در شمال کشور می باشد. این مجتمع در فضایی بالغ بر 6500 متر مربع زیر بنا، در سه طبقه ساخته شده است. این ساختمان دارای یک سالن اختصاصی تئاتر است که 250 صندلی با سن گردان دارد. سالن سینمایی با 350 نفر گنجایش و سالن تابستانی روباز از دیگر سالن های این مجتمع هستند. همچنین این مجتمع دارای سالن های نمایشگاهی و گالری ها، کارگاه عکس و فیلم و… نیز می باشد.

نگارخانه ها

نگارخانه های بابل شامل: نگارخانه آبی، نگارخانه مولائیان، نگارخانه آفتاب، نگارخانه هنر پویا، نگارخانه هنر و نگارخانه روحا می باشد.

کتابخانه ها

در حال حاضر 11 کتابخانه در بابل مشغول فعالیت هستند و 3 کتابخانه در حال ساخت می باشد.[70]

جشنواره ها

هر ساله جشنواره های متعددی در بابل برگزار می شود که از مهم ترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

چهارمین جشنوراه بین المللی فیلم کوتاه وارش

جشنواره فیلم کوتاه وارش

جشنواره فیلم کوتاه وارِش یکی از قدیمی ترین جشنوارهٔ استان مازندران است که توسط مهدی قربان پور مستندساز مازندرانی در سال 1378 در شهرستان بابل پایه گذاری شد. این جشنواره در مجتمع فرهنگی هنری ارشاد بابل هر دو سال برگزار می گردد.

«وارِش» در زبان محلی مازندرانی به معنی «باران» می باشد. این جشنواره مهم ترین جشنواره استان مازندران به شمار می رود و در اولین دوره در سطح استانی، دومین دوره در سطح منطقه ای (با حضور مازندران، خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، گیلان، سمنان و گلستان)، سومین دوره در سطح ملی، و چهارمین دوره در سطح بین المللی (با حضور روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان، تاجیکستان، قزاقستان، گرجستان و …) برگزار شد.[71]

شکوفه نارنج (بهار نارنج)

جشنواره ملی بهار نارنج

جشنواره ملی بهار نارنج، از جمله آیین سنتی مازندرانی هاست که همه ساله این جشنواره در شهرستان بابل برگزار می گردد. کلید این جشنواره برای اولین بار، در شهرستان بابل، در دهه 70 زده شد.[72] این آیین در شورای عالی ثبت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، با عنوان «جشنواره ملی بهار نارنج مازندران»، به ثبت ملی رسیده[73] و دبیر خانه دائمی این جشنواره در این شهر دایر شده است.[74] هر ساله چند صد مقاله به این جشنواره فرستاده می شود و مورد بررسی قرار می گیرد.[75]

این جشنواره ملی در اردیبهشت ماه هر سال، با شکوه خاصی، در بوستان نوشیروانی بابل، برگزار می شود. هدف این جشنواره، احیای این آیین سنتی، صنعتی کردن این آیین و ایجاد فضایی بانشاط و مبتنی بر صمیمیت و تقویت فرهنگ مهرورزی با طبیعت است.[72]

با توجه به مستندات تاریخی و با عنایت به شواهد موجود، بابل در فرهنگ عمومی کشور و مازندران، به عنوان شهر بهار نارنج شناخته می شود.[76] تراکم و تعداد زیاد درخت های نارنج (وجود بیش از 500 هزار اصله درخت نارنج) در محدوده این شهر دلیل مبرهنی بر این باور تاریخی است.[72]

بابل در اشعار پارسی

ناز پرستو: [77]

خیز و بیا، ناز پرستو بیاناز پرستوی سخن گو بیا
خیز و بیا توری ام و توری امباغ بهشتم، پریم، حوری ام
خیز و بیا قمری باغم بیاخیز و بیا چشم و چراغم بیا
ما همه شمع و همه پروانه ایمیکه رو و تک چر و تنها نه ایم
هست در این قافله پرشکوهاز همه رنگ و همه دین و گروه
هست در این نادر باغ بهشتاز گل نادر زپی باغ و کشت
کارگر بیشه مازندرانپیشه ور با هنر اصفهان
دختر شیراز پر از شعر و قالآینه روی کمال و جمال
وان پسر بابلی شرم روچون همه بابلیان گرم خو
آنکه بود اهل خراسان زمینروشنی دیده ایران زمین

تجدید مطلع (در توصیف مازندران):[78]

خوشست اکنون اگر جویی به آبسکون گذار اندرسوی مازندران تی و برگیری قرار اندر
گهی بر ساحل دریا بخوید و مرغزار اندرگهی بر طرف بابل رود با بوس و کنار اندر
گهی غلطیده درگردونه های برق سار اندرگهی بنشسته بر تازی کمیت راهوار اندر
خوشا مازندران ویژه پاییز و بهار اندربه خاصه طرف آبسکون بدان دریاکنار اندر

تاریخ بنای دبیرستان پهلوی بابل:[79]

دیگران در جهل کوشیدند و شه کوشد به علمزان که داند که ارتقای کشور از استاد شد
نی به بابل بلکه در هر نقطهٔ کشور ز علمریخته بنیادها زین شهریار راد شد
بر مراد شاه، فارغ چون که دستور علومزبن دبیرستان. خوش بنیاد محکم لاد شد
کلک مشکین بهار از بهر تاریخش نوشتاین دبیرستان به یمن پهلوی بنیاد شد

غایله گیلان: [80]

این وزیران معظم وین گرامی خواجگانعاقلند اما تو ای دستور اعظم اعقلی
کید بدخواهان نگیرد در تو آری چون کندبا فر سیروس کید جادوان بابلی

ورزش

شهر بابل به عنوان یکی از قهرمان پرورترین شهرهای ایران به حساب می آید به طوری که ورزشکاران زیادی طی سال های گذشته در مسابقات کشوری و جهانی صاحب مدال شدند. شهرستان بابل دارای بیش از 40 مکان ورزشی سرپوشیده و سرباز است. از جمله این مکان ها می توان سالن های ورزشی چندمنظوره، آکادمی بسکتبال، آکادمی پینگ پونگ، باشگاه مینی گلف، باشگاه های چمن مصنوعی فوتبال، ورزشگاه فوتبال، باشگاه های بدنسازی، باشگاه های اسکیت، مجموعه شطرنج، باشگاه وزنه برداری، استخرهای سرپوشیده و سرباز، باشگاه بیلیارد و اسنوکر، باشگاه ژیمناستیک و… را نام برد.[81][82]

کشتی

مسابقات کشتی آزاد قهرمانی ایران 1393، سالن دانشگاه آزاد بابل.

همانند بیشتر شهرهای استان مازندران کشتی ورزش اصلی شهر بابل است. قهرمانان بسیاری از بابل در این رشته و در رده های سنی گوناگون توانسته اند در رده های ملی، آسیایی، جهانی و المپیک مدال آور شوند. از مهم ترین این قهرمانان می توان از امامعلی حبیبی، بشیر باباجان زاده، حامد طالبی، رضا اطری و… یاد کرد. کشتی گیران آزادکار و فرنگی کار بابلی در بیشتر تیم های مازندران که در رده های سنی گوناگون قهرمان ایران شده اند حضور داشته اند و همچنین بارها توانسته اند که در رده های سنی خردسالان،[83][84] نونهالان،[85][86] نوجوانان،[87][88] جوانان[89][90] و پیشکسوتان[91] قهرمان مازندران شوند. همچنین بابل کشتی گیران قدری در کشتی لوچو داشته و دارد که بارها قهرمان مازندران و ایران شده اند.[92] مشهورترین لوچوکار بابل «عیسی رمضانی» است.[93]

در سالیان برگزاری لیگ برتر کشتی آزاد ایران، بابل چندین تیم از جمله «آزادگان بابل»، «خونه به خونه بابل»، «صدرای داماش بابل» و… در این لیگ داشته که با وجود قهرمانی در رده های سنی پایه،[94] به مقام های گوناگونی از جمله نایب قهرمانی و سومی در مسابقات کشوری بزرگسالان درست یافته اند.
هم اکنون شهر بابل به تنهایی دارای 3 نماینده در لیگ برتر کشتی آزاد کشور، به نام های «آرش زین بابل»، «بیمه رازی بابل» و «سید بابل» است. همچنین در سال های قبل تر «خونه به خونه بابل» و «داماش صدرای بابل» نماینده بابل در این مسابقات بوده اند که سابقه یک نایب قهرمانی و دو مقام سومی در طول 3 فصل را دارند.[95]

بابل تاکنون میزبان تورنمنت های مهم کشتی آزاد، فرنگی و لوچو در سطح استان مازندران و ایران بوده است که از مهم ترین آن ها می توان به مسابقات قهرمانی کشتی آزاد ایران در سالن دانشگاه آزاد بابل اشاره کرد.[96] همچنین چندین اردوی تیم های ملی کشتی ایران در بابل برگزار شده است.[97]

فوتبال

تیم برگزیده فوتبال دبیرستان های بابل برای شرکت در مسابقات آموزشگاهی مازندران. سال 1348 خورشیدی.

در دهه نود، بابل صاحب یک نماینده در رقابت های لیگ آزادگان شد. از سال 1392 خونه به خونه بابل نماینده این شهر در این مسابقات بود. سپس در سال 1398 امتیاز این تیم به رایکا بابل واگذار شد. سرانجام در سال 1401 امتیاز این تیم به دریا کاسپین بابل منتقل شد و این تیم تا سال 1403 در لیگ آزادگان حضور داشت.[98]

ورزشگاه شهدای هفتم تیر بابل نیز در برخی سال ها میزبان اردوهای تیم های ملی فوتبال نوجوانان و جوانان ایران[99][100] و همچنین تیم های باشگاهی ایران بوده است.[101]

والیبال و بسکتبال

در دهه هشتاد، بابل دارای نماینده ای قدرتمند در لیگ برتر والیبال و بسکتبال کشور به نام بیم بابل (تحت لیسانس شرکت آلمانی بیم BEEM) بوده است که همواره جزو تیم های قدرتمند و پرمهره مسابقات بوده و سابقه مقام آوری در لیگ برتر کشور و نیز رقابت های آسیایی دارد. بازیکنانی چون فرهاد قائمی، اوگنی ایوانف، ایمان زندی و… در باشگاه های بیم بازی می کردند.[102][103]

مدال المپیک

استادیوم ورزشی

استادیوم شهدای هفتم تیر (بلوار نوشیروانی)
سالن سردار سجودی (بلوار نوشیروانی)
سالن آزادی (خیابان مدرس)
سالن دانشگاه آزاد (بلوار امام رضا)
سالن بهار (بلوار ولیعصر)
سالن مخابرات (بلوار ولیعصر)
سالن دوومیدانی حیدرکلا (بلوار شهید نژاداکبر)
آکادمی بسکتبال کاله (بلوار نوشیروانی)
خانه پینگ پنگ نوشاد عالمیان (بلوار طالقانی-پاسداران 4)
سالن تختی (بلوار طالقانی-پاسداران 4)

فضای سبز

فضای سبز بابل علاوه بر پارک های محله ای، پارک ها و بوستان های زیر را شامل می شود:[104]

  • گلستان نوشیروانی: (بلوار شهید بهشتی)
  • پارک شهر (شهید شکری): (ضلع جنوب غربی میدان شیر و خورشید)
  • بوستان نرگس (بانوان): (بلوار غدیر)
  • پارک ساحلی: (بلوار ساحلی-پشت شهرک طالقانی)
  • باغ ملی (شهرداری): (ضلع شمال شرقی میدان شیر و خورشید)
  • پارک شادی: (خیابان دکتر شریعتی)
  • پارک چوبی (اوصیا): (پنج شنبه بازار)
  • پارک بهار نارنج: (بلوار امام رضا، ابتدای کتی غربی)
  • پارک سراج: (بلوار جانبازان، توحید 28)
  • پارک جنگلی بابلکنار: (بابلکنار، درون کلا)
  • پارک ترافیکی راهنمایی و رانندگی: (بلوار ولیعصر، رضیا کلا)
  • پارک مرحوم رضوانی: (بلوار مادر، محدوده دانشگاه آزاد سما)
  • پارک امیرکبیر: (خیابان شریعتی، امیرکبیر شرقی)
  • بوستان مهندس پورنگ: (خیابان شریعتی، کوچه کانون مهندسین بابل)
  • پارک وحدت (درخت نذری): (حمزه کلا، خیابان وحدت)
  • پارک رپ: (خیابان مدرس، کوچه سرپرستی مخابرات استان مازندران)
  • پارک شهیدان نجاریان: (میدان اوقاف، نبش کوچه روغن نباتی شکوفه)
  • پارک پاتوق: (میدان شهید کارگر، کوچه شهید اسماعیل پور)
  • بوستان هفده شهریور: (میدان هفده شهریور، جنب بابل سیر)
  • پارک بهارنارنج: (بلوار امام رضا، خداداد25)
  • بوستان ضرابپوری: (خیابان تختی، حر 12)
  • پارک خلوت: (امیرکبیرشرقی، نبش فردوس 2)
  • بوستان یاس: (ضلع مرکزی میدان شیر و خورشید)
  • پارک پردیس بابل: (متی کلا، مقابل زندان)
  • پارک آبی پردیس بابل (بزرگ ترین پارک آبی شمال کشور): (متی کلا، مقابل پارک پردیس بابل)
  • پارک و تالاب نیلوفر آبی: (بلوار شهید یاسینی)
  • بوستان نجاریان: (بلوار ولیعصر، میدان نجاریان)
  • بوستان فرهنگ شهر: (میدان کشوری، فرهنگ شهر)
  • پارک پالیز: (بلوار حائری، نرسیده به انتهای کمربندی)

اماکن گردشگری

دریاچه ها

سواحل دریای مازندران در بابلسر
دریاچه سد شیاده
  • دریای مازندران (دریای کاسپین): سواحل ماسه ای دریای مازندران در 15 کیلومتری شمال این شهر قرار دارند.
  • دریاچه سد البرز: این سد در جنوب شرقی بابل و در منطقه لفور واقع است و یکی از زیباترین سدهای خاورمیانه و بزرگ ترین سد خاکی کشور به شمار می آید. «معرفی بیشتر»
  • دریاچه سد شیاده: این سد در جنوب غربی بابل و در بخش بندپی غربی و روستای شیاده واقع است. «معرفی بیشتر بایگانی شده در 20 اوت 2014 توسط Wayback Machine»
  • دریاچه سد سنبل رود: این سد در جنوب شرقی شهرستان، در اطراف بخش بابلکنار قرار دارد. «معرفی بیشتر»
  • دریاچه کامی کلا: این دریاچه در بخش بندپی غربی شهرستان بابل و در اطراف کوه های البرز قرار دارد. دریاچه کامیکلا دارای چشم انداز کوه و جنگل می باشد.
  • تالاب رمنت: این تالاب در روستای رمنت از توابع بخش مرکزی شهرستان بابل قرار دارد که با مرکز شهر 5 کیلومتر فاصله دارد. «معرفی بیشتر»

جنگل ها

جنگل های بابلکنار
  • پارک جنگلی بابلکنار: این پارک جنگلی حفاظت شده در بخش بابل کنار شهرستان بابل و در روستای درون کلا شرقی و بزچفت قرار دارد. «معرفی بیشتر»
  • جنگل شیاده: این جنگل زیبا در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد که به دلیل مرتفع بودن سد شیاده را می توان از بالای آن مشاهده کرد.
  • جنگل نارنجلو: این جنگل که حفاظت شده است در بخش بندپی غربی قرار دارد.
  • جنگل ویوج: این جنگل در جادهٔ شیاده واقع در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد. این جنگل حدود بیست هکتار می باشد.
  • جنگل لفور: این جنگل در جنوب شرقی شهرستان بابل قرار دارد.

آبشارها

  • هفت آبشار تیرکن (هفت آبشار): این آبشار که دارای هفت آبشار کوچک متوالی می باشد در روستای درازکلا٬بخش بابل کنار شهرستان بابل قرار دارد. برای رسیدن به آبشار هفتم باید مسافت بسیار زیادی را طی کرد. «معرفی بیشتر»
  • آبشار کیمون: این آبشار در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»
  • آبشار شی الیم: این آبشار در درهٔ شی الیم در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»
  • آبشار کلیره (بتلیم): این آبشار در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد که با مرکز شهر 45 کیلومتر فاصله دارد. «معرفی بیشتر»
  • آبشار درازکش: این آبشار زیبای دوقلو در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد «معرفی بیشتر»
  • آبشار شیخ موسی: این آبشار در روستای شیخ موسی و بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»
  • آبشار گزو: این آبشار در اطراف بخش بابلکنار شهرستان بابل قرار دارد. «معرفی بیشتر»

چشمه ها

چشمه آب گرم اَزرو: این چشمهٔ آب گرم در روستای آری از توابع بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد؛ که دارای جاذبه های توریستی فراوانی می باشد. «معرفی بیشتر»

ییلاق ها

شهرستان بابل دارای ییلاقات بسیار زیادی است از جمله شِیج موسی، لِهه (لِحه)، شاه لینگ چال (شالینگِچال)، نیراسم (نِراسم) و همچنین سِلبِن، اَنیژدون (اَنیجدان)، تِته، گلیران، کلاپی، دَمیلِرز، اُطاقسی، دوزاخ بِن و …

  • فیلبند: این ییلاق مرتفع ترین ییلاق استان مازندران است که در بخش بندپی غربی شهرستان بابل قرار دارد. در این ییلاق یک تپهٔ بلند قرار دارد که از بالای آن می توان شهرهای بابل، آمل، قائمشهر، ساری و شهرهای اطراف به همراه دریای مازندران را دید.
  • شیج موسی: این ییلاق در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد و دارای دو زیارتگاه به نام های حاج شیخ موسی و امامزاده عبداله می باشد.
  • ورزنه: این ییلاق در منتهی الیه مرز جغرافیایی بابل واقع شده که برای رسیدن به این روستای کوهستانی زیبا و بکر باید از مسیر سخت و دشوار با پیچ های خطرناک عبور کرد. این روستا توسط کوه های اطراف آن احاطه شده و دارای آب بسیار گوارا و سرد می باشد که مورد توجه بسیار بازدید کنندگان قرار گرفته است. روستای ورزنه از سمت غرب به روستاهای اندوار و نشل آمل، از سمت شمال بعد از طی مسافت بسیار دشوار به شیخ موسی می رسد.
  • لهه: دور نمای بسیار زیبائی داشته و به ییلاق شیخ موسی مشرف می باشد.
  • انیژدان: دارای میوه های درختی خیلی کوچک و خوشمزه ای است و همچنین پر از گل و سبزه
  • شالدرکا (طایفه طالش):این ییلاق در بخش بندپی شرقی شهرستان بابل قرار دارد. شالدرکا 10 کیلومتر با شیخ موسی فاصله دارد؛ و از مناطق خوش آب و هوا محسوب می شود و از جاذبه های گردشگری خوبی برخوردار است که اولین دوره بازی های بومی محلی یاد واره پهلوان محمد محمدزاده طالش و برادران در 1391 در آن برگزار گردید. شالینگچال: این ییلاق که از سردترین ییلاق های مازندران است در بخش بندپی شرقی قرار دارد. بالاتر از شیخ موسی و آره قرار دارد در فصل بهار منطقه بسیار سرسبز و دارای چشم انداز زیبای می باشد.

اماکن تاریخی

  • کاروانسراها: بابل به عنوان یک مرکز تجاری که دارای کاروانسراها و دکان های معتبر بوده است، توجه ناصرالدین شاه رادر 1292 ه‍.ق هنگامی که وی در حال انجام دومین سفر خودبه مازندران بود، جلب کرده وی در سفرنامه خود نوشته است، شهر بارفروش از بلاد معظمه مازندران و پرجمعیت و مرکز تجارت شده است، و کاروانسرا دکاکین معتبره دارد.
  • کاخ شاپور:در دوره صفویه عمارت زیبایی در محل این کاخ، بنا شد. اطراف این عمارت را آب پوشانده بود و این عمارت مجلل در جزیره قرار داشت. این عمارت مجلل تفرجگاه شاهان صفوی و قاجار بود. در دوره رضاشاه این کاخ توسعه یافت. پس از از پیروزی انقلاب اسلامی این کاخ به ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی مازندران و سپس به دانشگاه علوم پزشکی بابل تغییر کاربری داد. «معرفی بیشتر»
  • برج دیدبانی کاخ بابل: این برج در دورهٔ پهلوی در کاخ شاپور (بابل) ساخته شد. این برج دیده بانی به عنوان یکی از نمادهای این شهر استفاده می شود. این برج در میدان قرار دارد.
  • پل محمدحسن خان: پلی قدیمی مربوط به سده 12 خورشیدی بر روی رودخانه بابل شهرستان بابل استان مازندران می باشد. این پل از آثار دوره قاجاریه است که به جای پل قدیمی تری ساخته شده است. یکی از موارد شاخص این پل معماری صفوی بنا و استفاده از سفیده تخم مرغ (البته به گفته برخی زرده تخم مرغ و ساروج) در ساخت آن است.[105]

این اثر در تاریخ 22 اردیبهشت 1356 با شماره ثبت 1414 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[106]

  • موزه بابل (گنجینه بابل): موزه بابل موسوم به گنجینه بابل[107] به عنوان تنها موزه مردم شناسی مازندران در ساختمان شهرداری سابق شهر بابل واقع شده است.[108] ساختمان این موزه در سال 1307 به عنوان بلدیه یا شهرداری بنا شده بود. این ساختمان در سال 1374با کاربری فرهنگی در اختیار میراث فرهنگی مازندران قرار گرفت و پس از احیا، مرمت و بازپیرایی در بهمن سال 1375به عنوان موزه بابل افتتاح شد.[109] «معرفی بیشتر»
  • عروس چشمه تنهاکلا: این چشمه دوقلو بوده و در روستای تنهاکلا (بابل) قرار دارد با پیشینه تاریخی بیش از 2500 سال.
  • ساختمان شهربانی: این ساختمان در بخش مرکزی شهرستان بابل قرار دارد که یک بنای بسیار قدیمی است و به ساختمان شهرداری تبدیل شده است. این ساختمان در باغ ملی بابل محدود شده است.
  • سردر دانشگاه علوم پزشکی بابل: این بنا در دورهٔ پهلوی ساخته شد.
  • بازار ماهی فروش ها
  • آرامگاه زین العابدین: این آرامگاه از بناهای دورهٔ قاجار می باشد.
  • آرامگاه درویش علم بازی: این مقبره پشت آرامگاه معتمدی بابل قرار دارد.
  • حمام قدیم میرزا یوسف: این حمام در دوره صفوی ساخته شده است. این بنا در صبح جمعه دوم دی ماه 1390 خورشیدی توسط نیروهای شهرداری بابل تخریب گردید که با دخالت دیرهنگام سازمان میراث فرهنگی و پلیس، تخریب آن متوقف گردید اما بخش اعظم بنا به جز گنبد آن تخریب شده بود.
  • آرامگاه سید کبیر: این آرامگاه از بناهای دورهٔ قاجار می باشد و جزء آثار ملی ایران است.
  • مسجد چهارسوق: این مسجد تاریخی از آثار دورهٔ قاجار می باشد.
  • سقانفار تنهاکلا: این سقانفار از بناهای دوره قاجار می باشد که در روستای تنهاکلا (بابل) قرار دارد.
  • پل محمد حسن خان
    پل محمد حسن خان
  • تصویری قدیمی از برج دیده بانی
    تصویری قدیمی از برج دیده بانی
  • آرامگاه سلطان محمدطاهر
    آرامگاه سلطان محمدطاهر
  • آرامگاه ملا محمد شهرآشوب
    آرامگاه ملا محمد شهرآشوب
  • سقانفار شیاده
    سقانفار شیاده

اماکن مذهبی

سیاست

بابل مرکز شهرستان بابل در مرکز استان مازندران واقع است. این شهر که تا سال 1310 بارفروش نام داشت، مرکز ولایت مازندران در دوران زندیه بود و از بزرگ ترین و مهم ترین شهرهای شمال کشور در دوران قاجار به شمار می رفت.

جدا شدن بابلسر و فریدونکنار از بابل

تا سال 1368، بابلسر یکی از بخش های شهرستان بابل بود و در این سال به شهرستان بابلسر ارتقا یافت. در سال 1386 نیز فریدونکنار از بخش به شهرستان ارتقا یافت و از بابلسر جدا شد.

پارلمان

مقالهٔ اصلی: حوزه انتخابیه بابل

مجلس شورای ملی

شهر بارفروش یا بابل از آغاز به کار مجلس شورای ملی در سال 1285، یک از دو حوزهٔ انتخابیهٔ مازندران بود و بخش بزرگی از استان مازندران را تحت پوشش داشت. در 18 دوره از 24 دورهٔ مجلس شورای ملی از 1285 تا 1357، حوزه انتخابیه بابل (بارفروش) دارای 3 نماینده در مجلس بود، در دورهٔ پنجم این مجلس دارای 4 نماینده بود و در باقی دوره ها 2 نماینده داشت.

رضاخان (سردارسپه) نخست وزیر بود که در دورهٔ پنجم مجلس شورای ملی (1304–1302)، از حوزهٔ انتخابیه بارفروش (بابل) به مجلس راه یافت، سپس پس از پایان سلطنت قاجار به پادشاهی رسید.[111]

حسین دادگر (میرزاحسین خان دادگر) ملقب به عدل الملک (1349–1260) سیاستمدار دوران قاجار و پهلوی از مهم ترین نمایندگان بابل (بارفروش) در مجلس شورای ملی بود. او که در 6 دورهٔ سوم تا هشتم مجلس شورای ملی (1311–1293) به عنوان نماینده بابل و در دو دورهٔ نهم و دهم (1316–1312) به عنوان نماینده تهران انتخاب شده بود، ریاست چهار دورهٔ مجلس (ششم تا نهم)، وزارت داخله (در 4 کابینه) و وزارت تجارت و فوائد عامه و معاونت نخست وزیر (کابینه سیدضیاء) و نیز نایب رئیسی مجلس مؤسسان (تغییر حکومت قاجار به پهلوی) را بر عهده داشت و سه دورهٔ پی درپی نیز نمایندهٔ انتخابی مجلس سنا از حوزه مازندران بود.[112]

مجلس شورای اسلامی

پس از انقلاب اسلامی سال 57 رخداد شگفتی در حوزهٔ انتخابیه بابل رخ داد. در حالی که در دورهٔ پایانی مجلس شورای اسلامی تا سال 57 بابل دارای 3 نماینده بود، در نخستین دورهٔ مجلس شورای اسلامی این تعداد به دو نماینده کاهش یافت و در یک اتفاق شگفت آور که به نظر نمی رسد در هیچ کجای ایران رخ داده باشد، دو بخش شمالی و جنوبی شهرستان بابل یعنی بابلسر و بندپی را از حوزهٔ انتخابیه بابل جدا و تبدیل به حوزهٔ انتخابیه بابلسر و بندپی کردند که تا پایان دورهٔ پنجم مجلس شورای اسلامی در سال 1378 ادامه یافت. این حوزهٔ انتخابیه از ابتدای مجلس ششم تقسیم شد، بندپی به حوزهٔ رای گیری بابل برگشت اما بابلسر که از سال 1368 تبدیل به شهرستان شده بود به حوزهٔ انتخابیه مستقل تبدیل شد و از سال 1386 پس از تبدیل بخش فریدونکنار به شهرستان فریدون کنار، به حوزهٔ انتخابیه بابلسر و فریدون کنار تغییر نام داد. اکنون حوزهٔ انتخابیه بابل به عنوان یکی از نه حوزهٔ انتخابیهٔ استان مازندران، دارای 2 نماینده است، حسن حسن نتاج و احمد فاطمی نمایندگان فعلی بابل[113] و علی اصغر باقرزاده نمایندهٔ فعلی حوزهٔ انتخابیهٔ بابلسر و فریدون کنار[114] هستند.

شهرداری

شهرداری بابل در سال 1304 خورشیدی به نام بلدیه تأسیس شده که بعداً نام شهرداری به خود گرفته است. شهرداری کار خود را در ساختمانی در محل سرحمام شروع کرد و سپس به بازار شهر انتقال یافته و در سال 1307 در ساختمان خیابان مدرس (موزه فعلی) بنا شد. ساختمان جدید شهرداری در سال 1373 در محوطهٔ باغ ملی گشایش یافت. میرزا محمدعلی خان روشن نخستین شهردار بابل بود که در سال 1313 منصوب شد، آخرین شهردار بابل در دوران پهلوی و نخستین شهردار بابل پس از انقلاب نیز به ترتیب عباس آمین و اسماعیل رضوانیان بودند.[115]

شورای شهر

شورای شهر بابل، با ترکیب 9 نفره با رای مستقیم مردم شهر بابل انتخاب می شوند. این نهاد وظیفه تصمیم گیری در مورد امور مربوط به شهرداری بابل را داراست.

شهرهای خواهرخوانده

با وجود اینکه در طی سال های گذشته خبرهایی مبنی بر خواهرخواندگی بابل با شهرهای دیگر مطرح شده است اما تاکنون بابل با هیچ شهری دارای پیوند خواهرخواندگی نیست. شهرهای پیشنهادشده برای خواهرخواندگی با بابل:

نمایندگی وزارت امور خارجه

به جهت جایگاه پراهمیت شهر بابل (بارفروش) در شمال ایران به ویژه در دورهٔ قاجار، نمایندگی وزارت امور خارجه ایران در مازندران در بابل واقع بود. این نمایندگی با عنوان کارگزاری مهام خارجه مازندران فعالیت می کرد و رکن الوزاره و بدیع الممالک از جمله نمایندگان وزارت خارجه در بابل بودند.[117]

کنسولگری

کشور/سازماننوعوضعیت
اتحاد جماهیر شوروی شوروی | کنسولگری[118] | غیرفعال
بریتانیا بریتانیا | پیشنهاد انتصاب وکیل الدوله افتخاری بریتانیا[119] | رد پیشنهاد توسط سفارت بریتانیا*
  • لویی رابینو نایب کنسول بریتانیا در رشت، به نمایندگی سیاسی بریتانیا در تهران پیشنهاد کرد که یکی از اتباع افغانستان موسوم به سید کاظم کرومی مشهور به کابلی را که از مدت ها پیش در بارفروش (بابل) ساکن بود، به منصب وکیل الدوله افتخاری بریتانیا در مازندران منصوب کند، اما نمایندگی سیاسی در تهران برای اجتناب از تحریک روسیه از پیشنهاد انتصاب وی استقبال نکرد.[120]

مدرسه روس ها

در اسناد 9 آذر 1303 وزارت امور خارجه آمده است: «بنابر گزارش نظمیه بارفروش، به تازگی مدرسه روس ها در این شهر گشایش یافته و تاکنون نزدیک به 15 شاگرد هم پذیرفته است». وزارت معارف در نامه ای به وزارت خارجه، تأسیس مدرسه توسط دولت شوروی در بارفروش را غیرقانونی خواند. کارگزاری مازندران در نامه به وزارت خارجه نوشت محلی برای مدرسه در بارفروش تعیین نموده اند و بعضی از اطفال ارامنه و روس ها هم به مدرسه می روند، ولی هنوز تابلو و موجبات آن را فراهم نکرده و رسمیت نداده اند.[121]

بانک ایران و روس

در تیر ماه 1303 وزارت امور خارجه به کارگزاری های بارفروش، مشهد و اصفهان اطلاع داد که دولت اجازه می دهد شعبه های بانک ایران و روس در این سه شهر تأسیس شود. این اطلاع در حالی صورت گرفت که دولت شوروی در این شهرها اقدامات اولیه خود را برای گشایش بانک ایران و روس انجام داده بود.[122]

تجارت خانه

کشور/سازماننوعوضعیت
روسیه روسیه | تجارت خانه آی سی روزنبلوم[123] | غیرفعال
روسیه روسیه | تجارت خانه ادم اوسر[124] | غیرفعال
روسیه روسیه | کارخانه پنبه پاک کنی پانیانس و باغدیانس[125] | غیرفعال

ره آورد

مسافران در کنار بازدید از آثار تاریخی، فرهنگی و نقاط دیدنی و جنگل ها و مناظر زیبای طبیعی و سبزه زارهای این شهرستان، برای گذران اوقات فراغت، ره آوری را نیز از این شهرستان با خود به ارمغان ببرند:

  • شالی (خوشه برنج)
    شالی (خوشه برنج)
  • مرکبات
    مرکبات
  • ترشیجات
    ترشیجات
  • جارو دستی
    جارو دستی

اقتصاد، صنعت و تجارت

در عصر قاجار شهر بارفروش، شهر عمده و مرکز بازرگانی مازندران بوده که 31 کاروانسرا برای تجار و 13 کاروانسرا برای کاروان ها داشت. قبل از انقلاب اکتبر روسیه، بابل از طریق بندر مشهدسر بابلسر فعلی با کشور روسیه ارتباط تجاری داشت.

بازار این شهر تا پیش از انقلاب مشروطه 406 باب دکان داشت. جرج کرزن در سفرنامه اش با استناد به گزارش شخصی اروپایی که پیش از سال 1900م از شهر بارفروش گذر کرده می نویسد: «بارفروش شهری تجاری است که فرماندار آن نیز از بازرگانان است، تمام سکنه آن را بازرگانان، پیشه وران و منسوبان به ایشان و محلیان مرفه تشکیل می دادند، بازار وسیع این شهر یک میل طول دارد. بازار بارفروش از مهم ترین بازارها بود که بافتی ناخوشایند داشت، تاریک و بد بنا شده بود اما این شهر در این دوران نسبت به گذشته آبادتر شده و رشد یافته بود.»[129] در این دوره بابل جزو شش شهر ایران بود که در آن بانک استقراضی تأسیس شد.

بانک سپه نیز در عصر پهلوی در شهر بابل مانند دیگر شهرهای ایران تأسیس گشت.[130] دفتر اتاق بازرگانی نیز در این شهر در سال 1394 برقرار و افتتاح شد.[131] اسماعیل مهجوری در تاریخ مازندران از کارخانه قندسازی بارفروش در سبزه میدان سخن گفته و می نویسد که به دستور امیرکبیر، دو کارخانه شکرریزی در بارفروش و دیگری در ساری احداث شده بود.[132]

کشاورزی و دامپروری با محوریت کاشت و برداشت برنج و خرید و فروش کالاهای مصرفی درآمد اصلی مردم این شهر است. میزان مشارکت مردم بابل در اشتغال های دولتی و محلی بالا است. از طرفی نیز ساخت و ساز گسترش شهر با مشارکت سرمایه گذار مطوب بوده است به شکلی که طی سه دهه اخیر، شهر بابل شاهد گسترش قابل توجه فضاهای ساخته شده بوده، به گونه ای که در بین شهرهای استان مازندران، پس از شهر ساری بیشترین میزان توسعه فیزیکی را داشته است.[133]

در حال حاضر بابل دارای شش شهرک صنعتی مستقل با نام های شهرک صنعتی لاله آباد، شهرک صنعتی منصورکنده، شهرک صنعتی کاردیکلا، شهرک صنعتی بابل (بندپی)، شهرک صنعتی بابلکنار و شهرک صنعتی درون کلا می باشد که بزرگ ترین شهرک صنعتی بابلکنار نام دارد که دارای مساحت بالغ بر 38/5 هکتار است. چندین واحد تولیدی فعال و معتبر در شهرستان فعال است که کارخانه ایران خودروی مازندران از جمله این کارخانه ها است.[134]

مراکز مهم شهر

دانشگاه صنعتی نوشیروانی

مراکز آموزش عالی

در حال حاضر مراکز فعال در بابل به شرح جدول زیر می باشند:

ردیفنام مرکزعنواننوعوبگاه
دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل | دانشگاه | دولتی |
دانشگاه علوم پزشکی بابل | دانشگاه | دولتی |
دانشگاه علوم و فنون مازندران | دانشگاه | غیرانتفاعی |
دانشگاه فرهنگیان مرکز آموزش عالی شهید رجایی بابل | دانشگاه | دولتی | بایگانی شده در 28 اوت 2012 توسط Wayback Machine
دانشکده فنی امام صادق بابل | دانشکده | دولتی |
دانشگاه پیام نور مرکز بابل | دانشگاه | پیام نور |
دانشگاه پیام نور واحد بندپی | دانشگاه | پیام نور | [پیوند مرده]
دانشگاه آزاد اسلامی- واحد بابل | دانشگاه | آزاد |
دانشگاه علمی و کاربردی واحد بابل | دانشگاه | علمی کاربردی |
مرکز آموزش علمی و کاربردی فرهنگ و هنر واحد 4 بابل | مؤسسه | علمی کاربردی |-مرکز آموزش علمی و کاربردی جهاد دانشگاهی بابل | مؤسسه | علمی کاربردی |
مرکز آموزش علمی و کاربردی بندپی غربی | مؤسسه | علمی کاربردی |-مؤسسه آموزش عالی صنعتی مازندران| مؤسسه | غیرانتفاعی | [پیوند مرده]
مؤسسه آموزش عالی علوم و فناوری آریان | مؤسسه | غیرانتفاعی | بایگانی شده در 13 ژوئن 2014 توسط Wayback Machine
مؤسسه آموزش عالی طبری | مؤسسه | غیرانتفاعی | بایگانی شده در 7 ژوئن 2014 توسط Wayback Machine
مؤسسه آموزش عالی راه دانش | مؤسسه | غیرانتفاعی |
آموزشکده فنی و حرفه ای سما واحد بابل | آموزشکده | آزاد | [پیوند مرده]
آموزشکده فنی و حرفه ای الزهرا واحد بابل | آموزشکده | دولتی |

مراکز درمانی و بیمارستان ها

  • بیمارستان روحانی (بلوار کشاورز) «تارنما مرکز بایگانی شده در 17 فوریه 2014 توسط Wayback Machine»
  • بیمارستان شهید بهشتی (خیابان سرگرد قاسمی) «تارنما مرکز بایگانی شده در 14 ژوئن 2014 توسط Wayback Machine»
  • بیمارستان شهید یحیی نژاد (خیابان مصطفی خمینی) «تارنما مرکز بایگانی شده در 18 فوریه 2014 توسط Wayback Machine»
  • بیمارستان کودکان شفیع زاده (امیرکلا، خیابان امام) «تارنما مرکز»
  • بیمارستان فوق تخصصی بابل کلینیک (خیابان سید جمال الدین اسدآبادی) «تارنما مرکز بایگانی شده در 17 ژوئن 2014 توسط Wayback Machine»
  • بیمارستان فوق تخصصی چشم پزشکی میناگر (بلوار کشاورز)
  • بیمارستان فوق تخصصی مهرگان (بلوار شهید بهشتی) «تارنما مرکز»
  • بیمارستان باروری و ناباروری فاطمه الزهرا (بلوار نوشیروانی) «تارنما مرکز»
  • بیمارستان 17 شهریور (مرزی کلا) [[135]]
  • بیمارستان دیالیز طاهره وایگانی (بلوار کشاورز، خیابان مدافعان سلامت)
  • بیمارستان و کلینیک های تخصصی دندانپزشکی مادر (بلوار کشاورز، خیابان مدافعان سلامت) «تارنما مرکز [پیوند مرده]»
  • بیمارستان در دست ساخت بندپی (شهر گلیا)
  • بیمارستان در دست ساخت دارالشفا (خیابان دارالشفا)
  • مرکز جامع سرطان (در دست ساخت) (ضلع غربی بیمارستان یحیی نژاد)
  • کلینیک تخصصی و فوق تخصصی امید (بلوار کشاورز، خیابان مدافعان سلامت) «تارنما مرکز»
  • کلینیک تخصصی و فوق تخصصی امید خوش رودپی (خوش رودپی)
  • مرکز جراحی ولی عصر (خیابان شریعتی)
  • مرکز جراحی سینا (بلوار طبرسی)

بیمارستان تخریب شده

  • بیمارستان مازیار (خیابان مدرس، جنب مخابرات استان)

مراکز اقامتی

  • هتل مرجان: (دو ستاره A)، میدان کشوری
  • هتل رضا: (یک ستاره T)، میدان پروفسور کتابچی
  • هتل نگین: (یک ستاره)، مرزی کلا
  • هتل آپارتمان طبرستان: (یک ستاره)، امیرکلا
  • هتل آپارتمان پارسیان: (یک ستاره)، امیرکلا
  • مهمانپذیر بهار نو: میدان پروفسور کتابچی
  • مهمانپذیر پاپلی: چهارراه شهدا

مراکز خرید و بازارها

بازار پوشاک

  • مجتمع تجاری شهریار (خیابان نیما)
  • مجتمع تجاری پلازا (خیابان مدرس)
  • مجتمع تجاری عطر زیستان (خیابان سعیدی)
  • مجتمع تجاری شهروند (بلوار ولیعصر)
  • مجتمع تجاری الماس شرق (بلوار ولیعصر)
  • مجتمع تجاری زیتون (چهارراه فرهنگ)
  • مجتمع تجاری یاس (خیابان مدرس)
  • مجتمع نیکان (خیابان شهید مطهری)
  • سیتی سنتر (بلوار نوشیروانی)
  • پاساژ بزرگ بابل (خیابان مدرس)
  • پاساژ آبادیان (بلوار طالقانی)
  • پاساژ امیر (بلوار طالقانی)
  • مجتمع تجاری و تفریحی شهرداری بابل (بلوار ساحلی) [در دست ساخت]

میوه و تره بار

  • میدان بار امام (بلوار امام رضا)
  • بازار روز نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
  • بازار روز رضوان (خیابان امام)
  • بازار روز امام رضا (حیدرکلا)
  • بازار روز مسجد جامع (خیابان بازار، مسجد جامع)
  • بازار روز امام حسین (میدان امام حسین)

بازار ماهی

  • بازار ماهی فروشان نوشیروانی (بلوار نوشیروانی)
  • بازار ماهی فروشان امام رضا (بلوار امام رضا)


ترابری

فرودگاه

مقالهٔ اصلی: فرودگاه بابلسر
محمدرضا شاه پهلوی در فرودگاه بابل (بابلسر) 1327
موقعیت فرودگاه بابلسر در نقشه سال 1355

فرودگاه بابل که بعدها به فرودگاه بابلسر شناخته شد، یکی از قدیمی ترین فرودگاه های کشور با کد BBL در انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی (یاتا) و کد OINB در سازمان هوانوردی غیرنظامی بین المللی (ایکائو) است.[136] که در سال 1318 روی زمینی به مساحت 100 هکتار و با دو باند خاکی متقاطع راه اندازی شد. این زمین که در میان دو روستای بابا احمدکلا و پایین احمدکلا در فاصلهٔ 2٫5 کیلومتری جنوب شرق بابلسر و فاصلهٔ هوایی 4 کیلومتری شمال کمربندی امیرکلا بابل واقع است، دهه هاست به یک زمین متروکه تبدیل شده و هیچ آثاری از فرودگاه در آن دیده نمی شود.

این فرودگاه در ابتدا به عنوان پایگاهی برای هواپیماهای آموزشی، خدمات پستی، سمپاشی زمین های کشاورزی و خدماتی استفاده می شد. از دههٔ 40 پروازهای دو روز در هفته از تهران به بابلسر توسط شرکت هواپیمایی ایران در باند خاکی آن برقرار شد و بنا بود ساختمان فرودگاه و تجهیزات فرودگاهی و ناوبری فرودگاه بابلسر به همراه چند شهر دیگر در برنامه پنجم عمرانی کشور (1356–1352) ساخته، نصب و راه اندازی شود،[137] اما این طرح به انجام نرسید و ساخت و تجهیز فرودگاه به فراموشی سپرده شد.

زمین این فرودگاه، سال هاست برای تأمین مسکن کادر نیروی هوایی در اختیار تعاون مسکن نیروی هوایی ارتش قرار گرفته است و تلاش های نمایندگان مردم بابل و بابلسر برای بازگشایی دوبارهٔ این فرودگاه تاکنون بی نتیجه مانده است.[138]

راه آهن

بابل به راه آهن ارتباط ندارد ولی در فاصله 15 کیلومتری راه آهن قائم شهر قرار گرفته است. البته بزودی طرح راه آهن ساری - رشت که در دست مطالعات است، به طول بیش از 200 کیلومتر می باشد، با اجرایی شدن آن نقش مفیدی در توسعه گردشگری خواهد داشت، نه تنها غرب و مرکز مازندران را به یکدیگر متصل می کند، بلکه کریدور ترانزیتی مناسبی برای بندر نوشهر می گردد، از طرفی امکان سفر آسان تر مشهد برای غربی نشینان مازندران فراهم می کند.[139] براساس این طرح شهرهای بابل، آمل، چمستان، نور، رویان، نوشهر و چالوس صاحب خط راه آهن می شوند.

مونوریل

به گزارش روابط عمومی استانداری مازندران، در 6 دی 1400 سیدمحمود حسینی پور در نشستی با متخصصین حوزه منوریل با اظهار این که منوریل تأثیر زیادی در تسهیل ترافیک استان دارد، افزود: برای وارد شدن این پروژه به فاز اجرایی نیاز است که یک شرکت بین المللی مجری در این حوزه باحضور در مازندران، جنبه های مختلف این طرح را بررسی و پایش کند. وی با بیان اینکه بخش عمده ادارات و نهادهای دولتی در شهرهای مرکزی استان قرار دارد، گفت: فاز اول این طرح در شهرهای ساری، بابل، قائمشهر و آمل و فاز دوم در شهرهای غربی استان اجرایی می شود. نماینده عالی دولت در مازندران با اشاره به ظرفیت های مهم گردشگری و اقتصادی در استان، تأکید کرد: احداث منو ریل منجر به تسهیل فعالیت های اقتصادی و سرمایه گذاری در استان می شود و این مهم؛ رونق و توسعه مازندران را به دنبال دارد.[140]

پایانه های مسافربری

بابل دارای سه پایانه مسافربری می باشد.

  • پایانه غرب: این ترمینال در غرب بابل و در موزیرج واقع شده است. این پروژه در سال 1372 در زمینی به مساحت 12 هکتار به تصویب رسید که بعد از تملک و آزادسازی حدود چهار هکتار احداث شد. عملیات اجرایی ترمینال غرب بابل دی ماه 1390 افتتاح و به بهره برداری رسید. در طرح توسعه پایانه غرب، وسعت این پایانه به 12 هکتار خواهد رسید. سرویس دهی این پایانه به تمام نقاط کشوراست.[141]
  • پایانه شرق: این پایانه در شرق بابل و در بلوار امام رضا واقع شده که دارای مساحتی معادل یک هکتار می باشد. سرویس دهی این پایانه درون استانی بوده و به مینی بوس و سواری اختصاص دارد.
  • پایانه جنوب: این پایانه در بلوار نوشیروانی واقع شده و دارای مساحتی معادل یک هکتار است. سرویس دهی این پایانه درون شهرستانی بوده که مسافران را از طریق مینی بوس به شهرها و روستاهای تابعه بابل و حومه منتقل می کند.

فاصلهٔ بابل با شهرهای ایران

فاصله بابل با شهرهای ایران به شرح زیر است(فاصله بر حسب کیلومتر است).[142]

بابلسر |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 8 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"|قائم شهر |style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 12 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|آمل |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 23
ساری |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 32 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"|کیاکلا |style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 12 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|شیرگاه |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 34
گرگان |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 167 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"|چالوس |style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 122 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|رامسر |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 201
رشت |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 315 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"| تهران|style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 178 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|مشهد |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 739
اصفهان |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 625 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"| تبریز|style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 826 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|شیراز |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 1023
کرج |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 250 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"|اهواز |style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 1000 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"| بندرعباس|style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 1420
کرمانشاه |style="background: #f5f3f3; color:#000000"|706 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"| ارومیه|style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 973 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|همدان |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 535
یزد |style="background: #f5f3f3; color:#000000"|767 | style="background: #f7e7e9; color:#000000"| کرمان|style="background: #f7e7e9; color:#000000"| 1130 | style="background: #f5f3f3; color:#000000"|زاهدان |style="background: #f5f3f3; color:#000000"| 1460

آرامستان ها

  • آرامستان معتمدی: (از موقوفات معتمدی است واقع در خاور- بلوار ولیعصر-خیابان تربیت معلم)
  • آرامستان گِله محله: (واقع در باختر- بلوار جانبازان-خیابان گِله محله)
  • آرامستان سید ذکریا: (واقع در جنوب- خیابان شهید صالحی)
  • آرامستان سیدخدیجه خانم: (واقع در جنوب- خیابان شهید صالحی- روستای تنهاکلا)
  • آرامستان درویش فخرالدین: (واقع در باختر- موزیرج)
  • آرامستان کتی: (واقع در خاور- بلوار امام رضا)
  • آرامستان کیجاتکیه: (واقع در شمال- بلوار جانبازان- کیجاتکیه)
  • آرامستان کمانگر: (واقع در جنوب- بلوار کشاورز-کمانگر)

جستارهای وابسته

یادداشت ها

  1. آمار بر اساس سرشماری 1395 است و بر همین اساس، جمعیت شهر بابل 250٬217 تن، جمعیت شهرستان بابل 531٫930 تن و جمعیت استان مازندران 3٬283٬582 تن بوده است.

درباره بابل

جستجو در اطلاعات ناحیه‌ها

نام ناحیه، عنوان یا محتوای مطالب همین شهرستان را جستجو کنید.

تازه‌ترین اطلاعات ناحیه‌ها